Aynı satış, iki farklı kâr
Üç partide alınmış aynı üründen bir satış yapıldığını düşünelim:
1. parti : 50 adet × 120 ₺ 2. parti : 50 adet × 150 ₺ 3. parti : 50 adet × 180 ₺ satış: 1 adet, 260 ₺ FIFO (ilk giren ilk çıkar) → maliyet 120 ₺ → brüt 140 ₺ Ağırlıklı ortalama → maliyet 150 ₺ → brüt 110 ₺ aynı satış, %27 farklı brüt kâr
Hiçbiri yanlış değil; ikisi de kabul gören yöntemlerdir. Ama hangi yöntemi kullandığınızı bilmeden ürün kârlılığı konuşmak, farklı birimlerle ölçüm yapmaktır.
Pazaryeri satıcısı için pratik fark
| Durum | FIFO | Ağırlıklı ortalama |
|---|---|---|
| Maliyetler yükseliyor | Kârı YÜKSEK gösterir | Daha gerçekçi |
| Maliyetler düşüyor | Kârı DÜŞÜK gösterir | Daha gerçekçi |
| Fiyat kararı | Yanıltıcı olabilir | Daha güvenli |
| Kampanya kararı | İndirim payını fazla gösterir | Daha doğru |
| Uygulama zorluğu | Parti takibi gerekir | Daha kolay |
Enflasyonun yüksek olduğu dönemde FIFO, satıcıya olduğundan kârlı bir tablo gösterir. O tabloya bakıp indirim yapan satıcı, yerine koyma maliyetini karşılayamaz — mal biter, yenisi daha pahalıya alınır ve kâr kâğıt üstünde kalır.
Pazaryerinde asıl önemli olan: yerine koyma maliyeti
Muhasebe hangi yöntemi kullanırsa kullansın, fiyat ve kampanya kararı için doğru referans üçüncü bir rakamdır: bu ürünü bugün yeniden almanın maliyeti.
Sattığınız ürünün yerine yenisini koyacaksınız. Karar bugünün maliyetine göre verilmezse, stok döndükçe marj erir. Muhasebe geçmişi kaydeder; fiyatlama geleceğe bakmak zorundadır.
eski parti maliyeti : 120 ₺ (muhasebe böyle diyor) bugünkü alım : 180 ₺ (yerine koyma) satış : 260 ₺ muhasebe brütü : 140 ₺ → 'bu üründe %54 marj var' gerçek durum : 80 ₺ → komisyon ve kargo sonrası neredeyse başabaş
Pazaryerine özgü üç ek kalem
Klasik maliyet muhasebesi bunları genellikle atlar; pazaryerinde atlanamaz:
- İade edilip yeniden satılamayan mal. Ambalajı bozulan, hasar gören ürünün maliyeti satılan mala eklenmelidir.
- Depoda bekleyen stoğun finansman maliyeti. Vade ile satıp peşin alan satıcıda bu kalem gerçek bir giderdir.
- Ölü stok. Bir yıl dönmeyen mal, kâğıtta varlık görünür ama nakit değildir. Yıl sonunda değer düşüklüğü yazılmazsa tablo yanıltır.
Ne yapmalı
- Muhasebe yöntemini bilin ve mali müşavirinizden yazılı öğrenin.
- Fiyat ve kampanya kararlarını yerine koyma maliyetiyle verin.
- Ürün bazında katkı payını bu maliyetle yeniden hesaplayın.
- İade kaynaklı kayıp ve ölü stoğu ayrı satır olarak takip edin.
Bu dördü yapıldığında "ciro var ama para yok" sorusunun cevabı çoğu mağazada kendiliğinden ortaya çıkar.