ABC sınıflaması: neyi ne sıklıkla saymalı
Bütün SKU'ları eşit sıklıkta saymak israftır. Satışın büyük kısmını üreten az sayıda ürün sık, kalanlar seyrek sayılır. Son 90 gün satış adedine göre sıralayın ve kümülatif paya bakın:
| Sınıf | Kümülatif satış payı | SKU payı (tipik) | Sayım sıklığı |
|---|---|---|---|
| A | İlk %70 | %10-20 | Her hafta |
| B | Sonraki %20 | %20-30 | Ayda bir |
| C | Son %10 | %50-70 | Üç ayda bir |
A sınıfı ürünlerde tek adetlik fark bile sipariş iptaline dönüşür; C sınıfında beş adetlik fark aylarca fark edilmez ve edilmese de olur. Sayım emeği bu asimetriye göre dağıtılır.
Haftalık sayım takvimi
A sınıfı 40 SKU, B sınıfı 90, C sınıfı 250 olan bir mağaza için haftalık yük şöyle çıkar:
haftalık sayım = A + (B ÷ 4) + (C ÷ 13)
= 40 + 22 + 19 ≈ 81 SKU
SKU başına 40 saniye → haftada ~55 dakika
Bir saatlik haftalık iş, yıl sonunda üç günlük kapalı depo sayımının yerini alır. B ve C sınıfları alfabetik ya da raf sırasına göre dörde ve on üçe bölünür; her hafta sıradaki dilim sayılır, listede hangi dilimin sırada olduğu yazılıdır.
Fark tablosu ve eşik
Sayım sonucu üç sütunlu bir tabloya girer: panel adedi, sayılan adet, fark. Fark tek başına anlam taşımaz; oran ve sınıfla birlikte okunur:
| SKU | Sınıf | Panel | Sayılan | Fark | Aksiyon |
|---|---|---|---|---|---|
| GML-201 | A | 38 | 36 | -2 | Aynı gün araştır, paneli düzelt |
| GML-207 | A | 15 | 15 | 0 | — |
| AKS-044 | B | 60 | 63 | +3 | Paneli düzelt, mal kabul kaydına bak |
| AKS-118 | C | 9 | 4 | -5 | Paneli düzelt, sonraki sayımda tekrar bak |
Fazla çıkan stok (+) eksik çıkandan daha az tehlikeli görünür ama aynı derecede anlamlıdır: mal kabulde sayılmamış koli ya da iadesi rafa konup panele işlenmemiş ürün demektir. Her iki yönde de panel sayıma göre düzeltilir, sayım panele göre değil.
Envanter doğruluk oranı
Mutabakatın tek sayılık özeti doğruluk oranıdır ve SKU bazında hesaplanır, adet bazında değil:
doğruluk oranı = (farksız SKU sayısı ÷ sayılan SKU sayısı) × 100 hafta 1: 81 SKU sayıldı, 71'i farksız → %87,7 hafta 6: 81 SKU sayıldı, 78'i farksız → %96,3
Yüzde 95 altı, süreçte sistematik bir sızıntı olduğunu gösterir; tek tek düzeltmek yerine sızıntı aranır. Oranın haftadan haftaya yükselmesi, düzeltmelerin panelde değil süreçte yapıldığının kanıtıdır. Oran A sınıfı için ayrıca hesaplanır; oradaki tek puanlık düşüş genel orandaki beş puandan daha çok sipariş etkiler.
Sayım gününün akışı
Döngüsel sayım için depo kapanmaz; sayım, siparişlerin paketlenmediği saat diliminde yapılır. Sabah kargo çıkışından önce sayılan raf, o gün sipariş düşerse panelde değişir ve mutabakat bozulur. Bu yüzden akış sabittir: önce o günün siparişleri paketlenip barkodu okutulur, ardından panel adedi listeye yazılır, en son raf sayılır. Panel adedini sayımdan sonra almak, aradaki dakikalarda düşen siparişi fark olarak gösterir.
Sayım listesi kâğıt ya da tablo olabilir; ama sayan kişi panel adedini görmeden sayar. Panelde 38 yazdığını bilen göz 36'yı 38 sayma eğilimindedir. Kör sayım, döngüsel sayımın tek metodolojik şartıdır.
- Raf etiketi ile ürün barkodu eşleşiyor mu — eşleşmiyorsa sayım değil yerleşim sorunu var.
- İade karantina rafı ayrı sayılır ve panele dahil edilmez; oradaki ürün satılabilir değildir.
- Sayım süresi SKU başına bir dakikayı aşıyorsa raf düzeni sayımdan önce düzeltilir.
Farkın kök nedeni
Aynı SKU üç sayımda üst üste eksik çıkıyorsa sebep sayım hatası değildir. Kök neden genelde şu dört yerden birindedir:
- Mal kabul: tedarikçi 48 gönderdi, irsaliyede 50 yazıyor, panele 50 girildi.
- İade rafı: dönen ürün rafa kondu ama panelde stok artırılmadı, ya da tersi.
- Çoklu kanal: başka kanaldan satılan adet bu panelden düşülmedi.
- Hasar ve numune: kırılan, fotoğraf için alınan ürün panelden düşülmedi.
Sayımı, panele stok giren kişi yapmaz. Aynı kişi hem giriyor hem sayıyorsa, sayım girişi doğrulamaz; alışkanlığı tekrarlar. İki kişilik mağazada roller haftalık dönüşür.