Hakediş vadesi nasıl işler?
Hakediş, satış bedelinizden komisyon ve diğer kesintiler düşüldükten sonra size ödenecek tutardır. Vade sayacı sipariş anında değil, ürün alıcıya teslim edildiğinde başlar. Kargoda geçen 2-3 gün de eklenince satışla tahsilat arasındaki gerçek mesafe, tabloda yazan rakamdan her zaman biraz daha uzundur.
Vade kategoriye göre belirlenir ve satıcı panelinde yayımlanan tarife tablosunda ilan edilir. Yayım tarihi itibarıyla bant 7 ile 28 iş günü arasında değişiyor; tarife periyodik olarak güncellenebildiği için kendi kategorinizin güncel vadesini panelden doğrulamadan nakit planı kurmayın.
İş günü, takvimde neye denk gelir?
Vadeler iş günü cinsinden yazılır; hafta sonları ve resmi tatiller sayılmaz. Kâğıt üzerindeki 28, takvimde altı haftaya yaklaşan bir bekleyiştir; araya bayram tatili girdiğinde süre yedi haftayı bulabilir.
| Vade (iş günü) | Takvim karşılığı | Teslim süresiyle birlikte |
|---|---|---|
| 7 | ~1,5 hafta | ~2 hafta |
| 14 | ~3 hafta | ~3,5 hafta |
| 21 | ~4,5 hafta | ~5 hafta |
| 28 | ~5,5-6 hafta | ~6,5 hafta |
Tarifede uzun bantlar geniş yer tutar: kategorilerin önemli bölümü 21-28 iş günü ile çalışırken kısa vadeli kategoriler azınlıktadır. Düşük komisyonlu bazı kategorilerde vade kısadır; yani komisyon avantajı ile vade avantajı her zaman aynı kategoride buluşmaz.
Nakit döngünüzü hesaplayın
Somut bir örnek kuralım: tekstil satıyorsunuz ve malı peşin alıyorsunuz. Ürün ortalama 24 gün rafta bekliyor, kargo ve teslim 3 gün sürüyor, vadeniz 28 iş günü, yani yaklaşık 40 takvim günü. Döngünüz 24 + 3 + 40 = 67 gün. Günlük 20.000 TL satış yapıyorsanız her an kabaca 1,3 milyon TL'lik sermayeniz stokta ve henüz ödenmemiş hakedişte dolaşıyor demektir.
Aynı mağaza 7 iş günü vadeli bir kategoride çalışsaydı döngü 37 güne, bağlı sermaye 740 bin TL civarına inerdi. Vade farkı, bilançoda görünmeyen ama her gün taşıdığınız bir finansman yüküdür.
Stok devir hızıyla birlikte okuyun
Vade tek başına değil, stok devir hızıyla birlikte anlam kazanır. 12 günde devreden bir ürünle 45 günde devreden bir ürün, aynı 40 günlük vadede bambaşka döngüler üretir: ilkinde para 55 günde, ikincisinde 88 günde geri döner.
Uzun vadeli kategoride yavaş devreden ürün nakdinizi iki koldan bağlar. Bu kategorilerde derin stok yerine küçük partilerle sık tekrar sipariş çalışmak, devir hızını yüksek tutmanın en pratik yoludur. Devri aylık ölçün: dönem satış adedini ortalama stok adedine bölmeniz yeterli.
Büyüme finansman ister: tamponu önceden kurun
Cironuz büyüdükçe dışarıda bekleyen alacağınız da aynı oranda büyür. Aylık 600 bin TL ciroyu 900 bin TL'ye çıkarmak, 40 günlük vadede tahsil edilmemiş bakiyeyi kabaca 800 binden 1,2 milyon TL'ye taşır; aradaki 400 bin TL'yi, büyüme size ödeme yapmaya başlamadan önce sizin finanse etmeniz gerekir.
Hesabı hep net tutarla yapın: iade bedelleri, cezai şart faturaları ve kampanya maliyetleri hakedişten mahsup edilerek ödendiği için brüt ciro hiçbir zaman elinize geçecek rakam değildir.
Tedarikçi vadenizi hakediş vadenizin üzerine çekebilirseniz döngü kendi kendini finanse eder. Kategori seçerken komisyonla birlikte ödeme vadesini de karşılaştırın; kısa vadeli kategoride büyümek belirgin şekilde daha ucuzdur.
Uzun vadenin görünmeyen satırı: finansman maliyeti
Bağlı sermayenin bir de fiyatı vardır. Parayı kendi kasanızdan koyuyorsanız alternatif getiriden vazgeçersiniz; krediyle çeviriyorsanız faiz ödersiniz. Her iki durumda da uzun vade, gelir tablosunda satırı olmayan ama her ay işleyen bir maliyet üretir.
Tekstil örneğini sürdürelim: 67 günlük döngüde dolaşan 1,3 milyon TL'yi varsayımsal aylık %3,5 maliyetle finanse ediyorsanız yük ayda yaklaşık 45.500 TL'dir; kısa vadeli senaryodaki 740 bin TL ise aynı oranla 25.900 TL yük üretir. Aradaki fark yıllık 230 bin TL'yi aşar — kategori kârlılığı karşılaştırırken bu satırı tabloya eklemeyen satıcı, iki kategoriyi hiç kıyaslamamış sayılır.
Oranı belirlerken kendi gerçek kaynağınıza bakın: kredi limitiyle çalışıyorsanız bankanızın güncel maliyeti, özkaynakla çalışıyorsanız paranın başka yerde kazanabileceği getiri sizin oranınızdır.
Son bir alışkanlık: ödeme takvimini haftalık nakit tablosuna dökün. Önümüzdeki altı haftada hangi teslimatların hakedişi hangi haftaya düşecekse tahmini tutarıyla yazın ve tedarikçi ödemelerinizi giriş haftalarına hizalayın. Uzun vadede asıl sorun paranın gelmemesi değil, giriş ile çıkışın farklı haftalara denk gelmesidir.